Dersim'de intiharlar üzerine analitik bir degerlendirme....

Akademisyen Gülnaz Karatay, Dersim'in neden intiharların en çok yaşandığı iller arasında yer aldığını değerlendirdi.

Yerel 07.07.2019, 15:42 07.07.2019, 15:42
5753
Dersim'de intiharlar üzerine analitik bir degerlendirme....

TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) verilerine göre, Dersim, intiharların en çok yaşandığı ilk dört il arasında yer almaktadır. Ancak TÜİK verilerine bakıldığında Dersim’de intihar oranlarının neden yüksek olduğuyla ilgili analitik bir değerlendirmenin yapılmadığı görülmektedir.

Travmalı bir toplum olan Dersim’de intiharlara bilimsel bir açıdan yaklaşılmalıdır. İntihar olgusu hakkında verilerle konuşabilmek önemlidir. Bu ihtiyacı gidermek için 2015 yılında Uzm. Dr. Azad Günderci ve psikolog Seher Gökçe ve Burcu Güler ile birlikte, Dersim’de 2005-2015 yılından itibaren gerçekleşen intiharlarla ilgili kayıtlar üzerinden bir çalışma yapmıştık. Bu çalışmada elde edilen bulgulara göre; intihar girişimi en fazla genç gruplarda yaşanırken, ileri yaşlarda tamamlanmış (ölümle sonuçlanmış) intihar oranlarının arttığı; kentsel alanda daha fazla vaka olduğu; kadınların erkeklerden daha fazla intihar girişiminde bulunduğu; intihar amaçlı en fazla denenen yöntemin ilaç kullanımı olduğu ve intiharların işsizlikle bağlantılı olduğu; en riskli mahallenin Alibaba, en riskli ilçenin Pertek olduğu; mayıs ve haziran aylarında vaka sayısının arttığını; özellikle sonbaharda ölümcül vakalarda artış olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışmada elde ettiğimiz bir diğer bulgu ise ilimizde intihar kayıtlarının iyi tutulmadığı yönünde idi. İntiharların nedenleri olayın derinlemesine analiz edilmesiyle anlaşılabilir. Kayıtlar üzerinden elde edilen bilgiler sınırlı düzeyde olduğu için bu çalışma ile bir resim ortaya koymak zordur. Dolayısıyla bu çalışmaya rağmen, Dersim’de intihar oranları neden yüksek olduğu sorusu hâlâ orta yerde durmaktadır. İntiharlara büyük ölçüde ruhsal sorunlardan köken almaktadır ancak ruhsal sorunlar, genetik kökeni olabilmekle birlikte, kader ya da yazgı değildir, hatta genetik “her şey” demek değildir. Travma çalışması yürütürken bir katılımcı “Dersim’de suya atlamalar 38’den kalma bir yöntem” demişti. Bu ifade benim için ürpertici idi, ancak bu topraklarda sözlü hafıza bu realiteyi hep canlı tutmuştur.

Dersim’de intiharlar, girift bir biçimde, süreklilik arz etmeye devam eden tarihsel/toplumsal travmalar, mutsuzluk ve yalnızlık, madde kullanımı, üretim alanlarının sınırlılığı ve işsizlik, yoksulluk, aile içi dinamikler/boşanmalar gibi nedenlerle beslenebilmektedir. Dolayısıyla Dersim’de intiharları değerlendirilirken bölgenin kendine özgü etnik-dinsel özelliklerini, tarihsel, sosyal ve siyasal yapısını, özellikle sağlık hizmetlerinin yapısını ve sunum biçimini göz ardı etmemek akademik bir zorunluluktur. Bu unsurları dışarıda bırakarak çözüm arama yaklaşımı içerisine girmek de sosyolojik zemini yok etmek, meseleyi özünden uzaklaştırmak anlamına gelir. Travma çalışması yürütürken katılımcıların “ebeveynlerimiz o kadar güçsüz düşmüşlerdi ki bizi sevemediler bile” , “ömrümüz ah vahla geçti”, “güneş bu toprakları çok kavurdu ama bir türlü ısıtmadı” ifadeleri bu kentin neden mutsuz olduğunun önemli ipuçları arasında sayılabilir ve bir miktar intiharların sosyolojik zeminine işaret edebilir. Dersim’de yürüttüğüm bir çalışmada travma mağduru ailelerin 4. kuşaklarında bile madde kullanma oranlarının daha yüksek ve mağdur ailelerde boşanma oranlarının daha fazla olması…

Peki, ne yapmalıdır?

Son süreçlerde, intihar vakalarıyla birlikte, Dersim’de toplumsal huzuru kaçıran bazı olayların peş peşe yaşanması ve adli vakalardaki bir miktar artış toplumsal stresi artırdığı gözlemlenmektedir. Toplumun korunması açısından, toplumsal yapılar arasında dışlayıcı, ötekileştirici bir tarz ve dil yerine, iç barışı teşvik edici, kapsayıcı ve onarıcı sevgi dilinin kurulması zorunluluktur. Toplum adına çalışan kurumlar ve yapılar arasındaki iletişim ve işbirliği eksikliğinden en fazla toplumun dezavantajlı kesimlerin etkilendiği unutulmamalıdır. Özellikle Dersim’deki siyaset mekanizmalarının travmalı bir toplum olan Dersim’de iç barışı tesis edecek, toplumun geleceğe daha umutlu bakmasını sağlayacak yeni bir yaklaşım geliştirmelerine ihtiyaç vardır. Kendisiyle barışık olmayan bir toplumun sorunlarına çare araması beklenemez. Dersim’de intihar olgusunun azaltılabilmesinin en önemli koşulu toplum ruh sağlığının korunması ve güçlendirilmesidir. İntiharlarla etkili bir biçimde mücadele edilebilmesi için, kentin risk haritasının çıkarılması gerekir. Özellikle bu açıdan sosyolojik çalışmalar ve intihar kayıtçılığı önemli hale gelmektedir. İntihar kayıtçılığında her bir vakanın derinlemesine analiz edilmesi önemlidir.

Dersim’de tarihsel travmalar göz önünde bulundurularak mutlaka “toplumsal travma merkezi” oluşturulmalıdır. Özellikle bu alanda çalışan ilgili meslek grupları “travma yönetimi” konusunda uzmanlaşmalı ve toplumun rahatlıkla ulaşıp ücretsiz hizmet alabileceği terapi hizmeti sunmalıdır.

İntihar verileri üzerinde yıllık analizler yapılmalı ve bu veriler üzerinden koruyucu yaklaşımlar devreye sokulmalıdır.

İntihar girişimi olan ve intihar riski taşıyan bireyler yakından takip edilmeli bunun için ev ziyareti yaklaşımını esas alan hizmet modeli oluşturulmalıdır.

Toplumun dezavantajlı grupları ile (psikiyatrik tanısı olan bireyler, engelliler, yoksullar, boşanma/evlilik krizi yaşayanlar, iflas/kayıp yaşayanlar vb.) daha yakından çalışılması için kurumlar arası işbirliği artırılmalı, İşsizlik sorunun kalıcı yöntemlerle çözülmesi için istihdam alanları yaratılmalıdır.

Yerel yönetimler bünyesinde, ayrı bir sağlık hizmeti örgütlenmesi doğru olmamakla birlikte, ulaşılabilirlik açısından, toplumla yakın temas halinde çalışacak psikolog ve sosyologların istihdam edilmesi ve toplum içi çalışmalar yürütmeleri önemlidir.

Çocuklarımızı her türlü bağımlılıktan korumak için kültür ve sanat merkezleri açılmalı, çocuklara yetenek geliştirme olanakları sunulmalıdır.

İntiharlar kader değildir. Özellikle önleyici çalışmaların öne çıkarılması, toplum ruh sağlığının güçlendirilmesi ve toplum üzerindeki baskının azaltılması etik sorumluluk gereğidir.

Prof. Dr. Gülnaz KARATAY

Munzur Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi

(Evrensel)

Yorumlar (0)
5
parçalı bulutlu
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 5408 1198
Bugün 2888 691
Toplam 573711 33242
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 9 16
5. Kasımpaşa 10 15
6. Gaziantep FK 10 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Samsunspor 11 20
4. Adana Demirspor 10 18
5. İstanbulspor 10 18
6. Tuzlaspor 10 18
7. Altay 10 17
8. Giresunspor 11 17
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Menemen Belediyespor 10 12
14. Bandırmaspor 11 11
15. Ümraniye 11 10
16. Ankaraspor 11 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. West Ham 10 17
6. Southampton 10 17
7. Wolverhampton 10 17
8. Everton 10 16
9. M. United 9 16
10. Aston Villa 9 15
11. Man City 9 15
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Eibar 11 13
13. Deportivo Alaves 11 13
14. Valencia 11 12
15. Real Betis 11 12
16. Osasuna 10 11
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7