06.03.2021, 20:18 238

Yan Yana Can Cana! Alevi İnancında Kadının Yeri

Bir toplumun kadına verdiği değer veya kadının toplum içindeki yeri o toplumun gelişmişlik düzeyini göstermesi açısından önemlidir. 
Alevilik inancında kadının ayrı bir yeri yoktur; “can” vardır. Bu canlar arasında sınıf, cinsiyet, kültür, sosyal bir ayrım yoktur. Zorunlu olarak yazdığımız “Alevi İnancında Kadının Yeri” başlığı kendi kedini yadsımaktadır. Buna karşın, Alevilikte kadının diğer din ve inanç sistemlerinden farklı özgünlüklerini bilgimiz yettiğince özetlemeye çalışalım. 
Ekonomik üretim ilişkilerinin toplumsal yapıyı belirlediğini herkes bilir. Buna karşın Alevilikte kadının yerini göz önüne aldığımızda bu savın mutlaklık düzeyinde geçerli olmadığını; hala neolitik toplum izlerini taşıdığını görürüz. 
Diğer din ve inanç sistemlerinde üretim ilişkilerin erkek egemen sistemlere geçmesiyle kadının toplum içindeki rolünün giderek arka plana itildiğini, Alevilikte ise bunun değişmediğini; kadının üretim içindeki yerini ve konumunu koruduğunu görürüz.  Bunu en iyi göstergesi, din ve inanç öğelerini oluşturan temel etmenlerde kadının da erkeklerle birlikte neredeyse eşit oranda yer almasıdır.  Örneğin, Dersim Coğrafyasında Munzur Baba, Düzgün Baba, Sultan Baba, Aziz Abdal gibi baba isimleriyle anılan evliyalar olduğu gibi, Ana Fatma, Koyê Jelê, Gola Buyer, Haskar Ana vb. gibi anaların oluşturduğu ziyaretgahlar da vardır. 

Ziyaretgahlar ve oraları mekan eden evliyalar, Analar ve Babalar ( Düzgün Baba, Ana Fatma, Buyer, Jelê, Munzur Baba gibi ) hükmeden, her şeye kadir değillerdir. Onlar darda olanların, muhtaçların yar, yardımcısı, yaver ve yoldaşlarıdır. “Xızır yardımcın olsun” dendiğinde, eylemi insanın kendisine vererek, Xızır’ın ise yardımcı olmasını dilerler. Onların cehennemleri yoktur; insanı yakmazlar, öldürmezler, belaya sokmazlar. Onlar “cennette huriler” vermez. 
Alevilikte insan ölmez, don değiştirir; ruhu göklere çıkar ( Hak’ka ) ve Olî Divan’da  ( Şaê Merdu ) dara dururlar. 
Başat olan insandır. Bundan ötürüdür ki, beddualar bu ziyaretgahların adıyla yapılmaz; yani “Xızır seni kahretsin”, “Munzur seni cehennem ateşinde yaksın”, “Ana Fatma senin ocağını yıksın” gibi beddualar yapılmaz. Beddua genellikle Allah’ın adıyla yapılırken, dualar ziyaretgâhların adıyla yapılır. 
Kırklar Meclisi nötrdür; Anaların, babaların birlikte olduğu, Kırklar Ceminin kurulduğu mekândır ki, orada hiçbir ayrım yoktur. ( Kırklar Cemine 17 Ana / kadın katılmıştır.) 
Kırklar Ceminde cinsel-sınıfsal ayrım yoktur. Orada birlik, bir tek üzüm tanesiyle simgelenen eşitlik vardır. Birinin parmağı kesilince herkesin kanı damlar.
Hiyerarşi yoktur. O mecliste olmayan Hz. Muhammed bile peygamberliğini kapıda bırakarak öyle meclise dahil olur. Bir hiyerarşiden bahsedecek olursak Alevilerde “Güneş” isminin kadınlara, Kamer ( ay ) isminin erkeklere verilmesinden de anlaşılacağı gibi kadınlar daha üst konumdadır. Bu da anaerkil toplum etkilerinin devam ettiğini gösterir.
Cemlerde cinsiyet ayırımı yoktur; kadın erkek herkes orada candır. Beden yoktur. Benden yerini nura bırakır; insan ten değil, nefestir. Bugün bunu gözardı eden bazı alevi dedelerinin cahillikleri bu durumu suiistimal etse de cem ibadetinin en önemli postu anaya aittir. Çünkü dede, anadan razılık- rızalık almadan postuna oturup cem yönetemez.
Alevilikte Ana, pir postuna oturma yetkisine sahiptir. Bunun en iyi örneği Hacı Bektaş’ın hakka yürümesinin ardından onun postuna oturan Kadıncık Ana’dır. Kadıncık Ana Bektaşiliğin kurumlaşmasını sağladığı söylenen Abdal Musa’yı yetiştirmiştir. 
Alevilik inancı Ocak sistemi üzerine kuruludur. Baskın anlatı ve dil diğer dinlerde olduğu gibi giderek erilleşip kadın gözardı edilmeye başlansa da Ocağın koruyucusu kadın / anadır. Ateşi yakmak ve korumak onun görevi ve hakkıdır.  
Alevi inancında “kadın” veya “erkek” olarak insanlar ayrıştırılmaz, her ikisi de “can”dır. Erkek tek başına insan yaşamının döngüsünü sağlayamaz, kadın da öyle; ikisi bir araya gelince bir can olurlar. Ailede, toplumda, dinsel hayatta kadın-erkek ayrımı yapılmaz. Kadın ve erkek toplumun her alanında eşittir. Evde anne ve babalar çocukları arasındaki kız-erkek ayrımı yapmazlar. Evlilikte kadın ve erkek hakları eşittir. Kadın, ana ve bacı sıfatlarıyla vasıflandırılır; Hak’ın nurudur.
Boşanma yoktur. Mecburi bir durum olmadıkça boşanmaya sıcak bakmazlar. Boşanana da iyi gözle bakmazlar ve onu düşkün kabul ederler. Topluluktan dışlarlar. 
Kadın doğumun, yani yaşamın ve bereketin kaynağıdır; doğadır. Bütün yaşam sistemi bunun üzerine inşa edilir. Toprak, anadır; Ana Fatma, Anahita’dır.
Özcesi Alevilikte kadın bilgi ve yaşamın kaynağını ifade eder. Elma ile simgelenen bilgi, kadın tarafından erkeğe verilerek insan olmanın; iyi ile kötüyü, ışık ile karanlığı ayırmanın bilincini vermiştir. 
Alevilik inancında kadın-erkek ayrımı yoktur. Can vardır, canlar da Hak’kın ve halkın huzurunda eşittir.

Yorumlar (0)
11
parçalı az bulutlu
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 5004 1046
Bugün 311 173
Toplam 1195335 58981
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 31 67
2. Fenerbahçe 32 63
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Gaziantep FK 31 50
6. Alanyaspor 32 49
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Göztepe 33 46
10. Sivasspor 31 44
11. Konyaspor 31 40
12. Antalyaspor 32 39
13. Rizespor 32 36
14. Kasımpaşa 32 35
15. Malatyaspor 31 33
16. Ankaragücü 31 33
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 31 33
19. Gençlerbirliği 31 31
20. Erzurumspor 32 28
21. Denizlispor 31 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Tuzlaspor 29 41
9. Bursaspor 28 40
10. Bandırmaspor 29 39
11. Ümraniye 28 38
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 28 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 28 19
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 30 60
3. Leicester City 30 56
4. Chelsea 31 54
5. Liverpool 31 52
6. West Ham 30 52
7. Tottenham 30 49
8. Everton 29 47
9. Leeds United 31 45
10. Aston Villa 30 44
11. Arsenal 30 42
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 30 36
15. Burnley 30 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 30 29
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 30 21
20. Sheffield United 30 14
Takımlar O P
1. Real Madrid 30 66
2. Atletico Madrid 29 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 29 58
5. Real Sociedad 29 46
6. Real Betis 29 46
7. Villarreal 29 46
8. Levante 30 38
9. Celta de Vigo 29 37
10. Athletic Bilbao 30 37
11. Granada 29 36
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 29 33
14. Osasuna 29 31
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 29 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23