06.03.2021, 20:18 338

Yan Yana Can Cana! Alevi İnancında Kadının Yeri

Bir toplumun kadına verdiği değer veya kadının toplum içindeki yeri o toplumun gelişmişlik düzeyini göstermesi açısından önemlidir. 
Alevilik inancında kadının ayrı bir yeri yoktur; “can” vardır. Bu canlar arasında sınıf, cinsiyet, kültür, sosyal bir ayrım yoktur. Zorunlu olarak yazdığımız “Alevi İnancında Kadının Yeri” başlığı kendi kedini yadsımaktadır. Buna karşın, Alevilikte kadının diğer din ve inanç sistemlerinden farklı özgünlüklerini bilgimiz yettiğince özetlemeye çalışalım. 
Ekonomik üretim ilişkilerinin toplumsal yapıyı belirlediğini herkes bilir. Buna karşın Alevilikte kadının yerini göz önüne aldığımızda bu savın mutlaklık düzeyinde geçerli olmadığını; hala neolitik toplum izlerini taşıdığını görürüz. 
Diğer din ve inanç sistemlerinde üretim ilişkilerin erkek egemen sistemlere geçmesiyle kadının toplum içindeki rolünün giderek arka plana itildiğini, Alevilikte ise bunun değişmediğini; kadının üretim içindeki yerini ve konumunu koruduğunu görürüz.  Bunu en iyi göstergesi, din ve inanç öğelerini oluşturan temel etmenlerde kadının da erkeklerle birlikte neredeyse eşit oranda yer almasıdır.  Örneğin, Dersim Coğrafyasında Munzur Baba, Düzgün Baba, Sultan Baba, Aziz Abdal gibi baba isimleriyle anılan evliyalar olduğu gibi, Ana Fatma, Koyê Jelê, Gola Buyer, Haskar Ana vb. gibi anaların oluşturduğu ziyaretgahlar da vardır. 

Ziyaretgahlar ve oraları mekan eden evliyalar, Analar ve Babalar ( Düzgün Baba, Ana Fatma, Buyer, Jelê, Munzur Baba gibi ) hükmeden, her şeye kadir değillerdir. Onlar darda olanların, muhtaçların yar, yardımcısı, yaver ve yoldaşlarıdır. “Xızır yardımcın olsun” dendiğinde, eylemi insanın kendisine vererek, Xızır’ın ise yardımcı olmasını dilerler. Onların cehennemleri yoktur; insanı yakmazlar, öldürmezler, belaya sokmazlar. Onlar “cennette huriler” vermez. 
Alevilikte insan ölmez, don değiştirir; ruhu göklere çıkar ( Hak’ka ) ve Olî Divan’da  ( Şaê Merdu ) dara dururlar. 
Başat olan insandır. Bundan ötürüdür ki, beddualar bu ziyaretgahların adıyla yapılmaz; yani “Xızır seni kahretsin”, “Munzur seni cehennem ateşinde yaksın”, “Ana Fatma senin ocağını yıksın” gibi beddualar yapılmaz. Beddua genellikle Allah’ın adıyla yapılırken, dualar ziyaretgâhların adıyla yapılır. 
Kırklar Meclisi nötrdür; Anaların, babaların birlikte olduğu, Kırklar Ceminin kurulduğu mekândır ki, orada hiçbir ayrım yoktur. ( Kırklar Cemine 17 Ana / kadın katılmıştır.) 
Kırklar Ceminde cinsel-sınıfsal ayrım yoktur. Orada birlik, bir tek üzüm tanesiyle simgelenen eşitlik vardır. Birinin parmağı kesilince herkesin kanı damlar.
Hiyerarşi yoktur. O mecliste olmayan Hz. Muhammed bile peygamberliğini kapıda bırakarak öyle meclise dahil olur. Bir hiyerarşiden bahsedecek olursak Alevilerde “Güneş” isminin kadınlara, Kamer ( ay ) isminin erkeklere verilmesinden de anlaşılacağı gibi kadınlar daha üst konumdadır. Bu da anaerkil toplum etkilerinin devam ettiğini gösterir.
Cemlerde cinsiyet ayırımı yoktur; kadın erkek herkes orada candır. Beden yoktur. Benden yerini nura bırakır; insan ten değil, nefestir. Bugün bunu gözardı eden bazı alevi dedelerinin cahillikleri bu durumu suiistimal etse de cem ibadetinin en önemli postu anaya aittir. Çünkü dede, anadan razılık- rızalık almadan postuna oturup cem yönetemez.
Alevilikte Ana, pir postuna oturma yetkisine sahiptir. Bunun en iyi örneği Hacı Bektaş’ın hakka yürümesinin ardından onun postuna oturan Kadıncık Ana’dır. Kadıncık Ana Bektaşiliğin kurumlaşmasını sağladığı söylenen Abdal Musa’yı yetiştirmiştir. 
Alevilik inancı Ocak sistemi üzerine kuruludur. Baskın anlatı ve dil diğer dinlerde olduğu gibi giderek erilleşip kadın gözardı edilmeye başlansa da Ocağın koruyucusu kadın / anadır. Ateşi yakmak ve korumak onun görevi ve hakkıdır.  
Alevi inancında “kadın” veya “erkek” olarak insanlar ayrıştırılmaz, her ikisi de “can”dır. Erkek tek başına insan yaşamının döngüsünü sağlayamaz, kadın da öyle; ikisi bir araya gelince bir can olurlar. Ailede, toplumda, dinsel hayatta kadın-erkek ayrımı yapılmaz. Kadın ve erkek toplumun her alanında eşittir. Evde anne ve babalar çocukları arasındaki kız-erkek ayrımı yapmazlar. Evlilikte kadın ve erkek hakları eşittir. Kadın, ana ve bacı sıfatlarıyla vasıflandırılır; Hak’ın nurudur.
Boşanma yoktur. Mecburi bir durum olmadıkça boşanmaya sıcak bakmazlar. Boşanana da iyi gözle bakmazlar ve onu düşkün kabul ederler. Topluluktan dışlarlar. 
Kadın doğumun, yani yaşamın ve bereketin kaynağıdır; doğadır. Bütün yaşam sistemi bunun üzerine inşa edilir. Toprak, anadır; Ana Fatma, Anahita’dır.
Özcesi Alevilikte kadın bilgi ve yaşamın kaynağını ifade eder. Elma ile simgelenen bilgi, kadın tarafından erkeğe verilerek insan olmanın; iyi ile kötüyü, ışık ile karanlığı ayırmanın bilincini vermiştir. 
Alevilik inancında kadın-erkek ayrımı yoktur. Can vardır, canlar da Hak’kın ve halkın huzurunda eşittir.

Yorumlar (0)
28
açık
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 5107 1186
Bugün 2610 731
Toplam 1570925 71393
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30