25.09.2020, 11:39 395

TÜRKİYE’DE MUHALEFET ETMENİN YEREL YÖNETİMLERLE İLİŞKİSİNİN KÖKEN SORUNU ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME!

    Batı’da yerel yönetimler bölgesel ya da kent düzeyinde merkezi idareye karşı mali ve idari alanda özerklik elde edip güçlenmeleriyle ortaya çıkmışlardır. 12. yüzyıla kadar gerilere gidebilen yerel yönetimler, tarihi perspektif olarak Batı’da bölgesel muhalefet ya da genel olarak “muhalefet” kavramıyla birlikte anılırlar. Bu nedenle Batı yönetim ve siyasi tarihi, siyasi otoritenin birliği ve bütünlüğünü değil, parçalanmışlığın ve çeşitli yerel otorite ve güç merkezlerinin ortaya çıkışının hikayesini yansıtır. Buna karşılık Türk siyasi tarihi tam zıddı bir geçmişe yani, siyasi-idari otoritenin birliğini ve bütünlüğünü korumak ve güçlendirmek üzerine inşa olmuştur.

    Tanzimat’a kadar Türk siyasi tarihinde meşru bir muhalefet söz konusu değildir ve olmamıştır. Temel nedeni, bütün devlet yetkilerinin resmen padişahın yani sarayın elinde olması; Sultan’ın “halife” sıfatıyla sahip olduğu kişiliğidir. “Bir kere Padişah’ın yetki ve otoritesi konusunda bir tartışma söz konusu olmaz ve olamazdı. Çünkü padişahın koruduğu değerler ve yönetim anlayışı, toplumun inanç ve kültür yapısı ile bir bütünlük arz etmekteydi. Padişah manevi gücünü Hz. Peygamberin halifesi olarak dinden almaktaydı. Bu anlamda hata yapma şansı yoktu.  Padişahı eleştirmek ya da muhalefet etmek Hz. Peygambere karşı gelmekti. Dolayısıyla mahalli halkın ya da eşrafın, padişaha karşı gelmesi ya da ayrıcalık istemesinin haklı bir gerekçesi de yoktu. Aynı zamanda padişah, yönetimi altındakileri yani halkı ilahi emanet” olarak kabul ediyordu”. Bu nedenle Padişah ya da Saray, kendi dışında oluşabilecek bir hareketi dinen ve siyaseten gayrimeşru görüyordu. Merkezi Yönetime karşı tutumlar ve davranışlar, “asilik”, “hainlik ve “bölücülük” ile suçlanıyordu. Osmanlı siyasi kültürü, bu bakımdan “muhalefet” kurumunu meşrulaştırmadı ve dolayısıyla Tanzimat’a kadar da Batı tipi yerel yönetime gerek duyulmadı. Zaten daha sonra kurulmaya çalışılan yerel yönetimler, özellikle belediye yönetimi başta İstanbul olmak üzere bir türlü yerli yerine oturmadı. Yani demokrasinin okulu yerelin simgesi belediyeciliği kurmayı bir türlü başaramadı. Bu durum yüzyıllar süren ve kronikleşerek sisteme yerleşen bir değer olarak oracıkta kalmayıp sonraki dönemlere de sirayet etti.

    İlginçtir söz konusu dönemde (Osmanlı’da) kurumsal bir yerel yönetim organı olmamasına karşılık günümüzden daha demokratik (abartı) ve katılımcı bir görünmeyen belediyecilik ya da yerel yönetim uygulaması halk tarafından kendiliğinden bir şekilde yaşanmıştır.  Çünkü-Kadı ve Vakıfları bir kenara bırakırsak- kentler başta olmak üzere, her mahalli birim, yer ve yöre halkı ve eşraf kendi mıntıkasında yerel nitelikteki sorunlarını çözmeye yönelik formülünü bulmuş ve uygulamıştı. Sözgelimi yangının söndürülmesi, çöplerin toplanması, asayiş, pazar ve panayır yerlerinin düzenlenmesi, tartı, narh, yerli üreticilerin desteklenmesi, mahalleye gelen-gidenlerin kontrolü, çeşme ve su, eğitim, mahalle imar planı, yoksul ve kimsesizlere bakma, din ve inanç, farklı inanç çevrelerinin birlikte yaşam kültürü oluşturma... vs. neredeyse yerelde tüm sorunlar halkın kendi içinde geliştirdiği dayanışma refleksiyle oluşturdukları sıradansı örgütlü mücadele aracılığı ile çözmüş ya da çözmeye çalışmıştır. Nedense yereldeki sorunların muhatabı kocaman imparatorluktur deme akıllarına gelmemiş. Dememişler yedi kıtaya hükmeden Hükümdara, şu bizim mahallenin, köyün, kasaba ve kentin, yoksulluğun vs. hali nicedir? Bi çare!

    Bir kimseye 40 kez deli deme misali ne olacağı belli iken, 650 yıl tek merkeze gösterilen itaat ve sadakat kültürünün, sorgulayıcı ya da muhalefet kültürüyle yer değiştirmesinin ne kadar kolay olurluğunu, varın düşünün. İşte bu gün merkezin karşısında muhalefet etmenin neden  “hain”,  ”bölücü” ya da “tanımsız ve katıksız Allah’ın düşmanı” olduğu algısının tamamının tarihi kökeni bu tespitte belirtilen gerekçeler olmasa da önemli bir payının olduğunun tarihi köken sorunu olarak almak mümkün. 

    Bir ekleme VE diyorum bugün acaba belediyeler var diye mi yerelde halk sorunlarına yabancılaşmış. Olmasalardı daha mı iyi olurdu? Belki de Hozat Belediyesi park yapmak istediği yerin önce 70 yıllık çam ağaçlarını kesemezdi. Demiroluk Caddesinin parke taşlarını döşemek için de Tunceli Dersim Belediyesi kadınlara çağrıda bulunmazdı, diyerek;

Yerelde sorunlarını çözebilme yeterliliğine sahip bir halk özlemiyle;

Herkese ve her kesime güzellikler dileklerimle!

(Not: Bu konuda yazılmış çok eser bulunmakta. Ancak bu yazının ana kaynağını Eryılmaz’ın Kamu Yönetimi adlı eseri oluşturmuştur).

Yorumlar (2)
ADEM ASALIOĞLU 1 ay önce
Yerel ve bölgesel sorunlarımızın kaynaklarına inen ve tarihi örnekleme yoluyla bu sorunlara çözüm geliştiren dikkate değer bir deneme.
dersimli 3 hafta önce
bu güzel ve anlam lı makale için çok teşekürler ...
21
hafif yağmur
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 5116 1293
Bugün 3664 921
Toplam 384845 23413
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 6 16
2. Fenerbahçe 6 14
3. Karagümrük 7 11
4. Kasımpaşa 7 11
5. Galatasaray 6 10
6. Çaykur Rizespor 6 8
7. Gaziantep FK 7 8
8. Antalyaspor 6 8
9. Malatyaspor 6 8
10. Göztepe 6 7
11. Başakşehir 6 7
12. Beşiktaş 5 7
13. Sivasspor 5 7
14. Erzurumspor 6 7
15. Hatayspor 4 7
16. Konyaspor 5 6
17. Kayserispor 5 6
18. Gençlerbirliği 6 5
19. Trabzonspor 7 5
20. Denizlispor 6 5
21. Ankaragücü 4 1
Takımlar O P
1. Tuzlaspor 7 17
2. İstanbulspor 7 16
3. Adana Demirspor 7 14
4. Samsunspor 7 14
5. Ankara Keçiörengücü 7 13
6. Altınordu 7 13
7. Adanaspor 8 12
8. Giresunspor 7 11
9. Altay 6 10
10. Bursaspor 8 10
11. Balıkesirspor 8 10
12. Akhisar Bld.Spor 7 9
13. Ümraniye 8 8
14. Menemen Belediyespor 7 6
15. Bandırmaspor 7 5
16. Ankaraspor 7 4
17. Boluspor 8 3
18. Eskişehirspor 7 3
Takımlar O P
1. Everton 6 13
2. Liverpool 6 13
3. Wolverhampton 7 13
4. Aston Villa 5 12
5. Leicester City 6 12
6. Tottenham 6 11
7. Leeds United 6 10
8. Southampton 6 10
9. Crystal Palace 7 10
10. Chelsea 6 9
11. Arsenal 6 9
12. West Ham 6 8
13. Man City 5 8
14. Newcastle 6 8
15. M. United 5 7
16. Brighton 6 5
17. West Bromwich 6 3
18. Burnley 5 1
19. Sheffield United 6 1
20. Fulham 6 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 7 14
2. Cádiz 8 14
3. Real Madrid 6 13
4. Granada 6 13
5. Villarreal 7 12
6. Atletico Madrid 5 11
7. Osasuna 6 10
8. Elche 5 10
9. Getafe 6 10
10. Real Betis 7 9
11. Eibar 8 8
12. Barcelona 5 7
13. Sevilla 5 7
14. Valencia 7 7
15. Deportivo Alaves 7 7
16. Athletic Bilbao 6 6
17. Celta de Vigo 7 6
18. Huesca 7 5
19. Levante 6 4
20. Real Valladolid 7 3