14.11.2020, 16:59 784

Tunceli'nin Hozat ilçesine Bağlı Altınçevre (İNCİĞA) Köyünde Kullanılan Bazı Lakaplar ve Yer Adları

Lakap çoğu kere bireyin özelliklerine göre onu yakından tanıyanların kendi algılarına göre ismen yeniden adlandırması olarak ifade edilmektedir. Tarihin her döneminde dinlerde, dini önderlerde, kentlerin isimlerinde lakaplar kullanılmıştır. Lakaplar, kullanıldığı yörenin dil özelliklerini, mizah anlayışını, gözlem gücünü, değerlerini ve dünya görüşünün anlaşılmasında önemli veriler sunmaktadır. Bu yazıda da bir anlamda varılan yargı aynı olup, takılan lakabın kişiyi önemli derecede tanımlar işlev görmesidir. Sözgelimi lakabı “sofi” olarak ifade edilen birinin dindar olduğu gibi.  “Pala” ise pos bıyık birisi olduğu. Arap Ali: Teni siyah olduğu için bu lakap takılmıştır. Son tahlilde lakapların temel işlevleri yüceltme, küçümseme ve tanıtmadır. Bu meyanda yapılmış çok çalışma bulunmakta. Nitekim bunlardan Muş’ta yapılan bir çalışmada lakaplar olarak; Tik Teyfik, Çırığ Sıddık, Çingo Emin, Çurro Cihat, Boyni Eğri Temo, Kuru Refik, Kor Sao, Pansumancı Muhyedin bir kaçıdır.

Biz de bu yazımızda daha önce Hozat ilçemizdeki yaygın lakaplara ek yazdıklarımıza, bir de İnciğa-Altınçevre köyümüzdekilerini eklemek istedik.

İnciğa yeni adıyla Altınçevre Hozat ilçesinin kuzey doğusunda Elazığ’a giderken yolun onuncu kilometresinden sola sapıldığında 3 kilometre derinde, vadi sayılacak özellikli yerde bir köy. Oldukça eğimli ve biraz da sulak olan bu yerleşim yeri son zamanlarda yılda belli oranda bulunduğu yerden aşağıya doğru bir kayma gösterdiği gözlemlenmiş ve bu nedenle yerinin değiştirilmesi gündeme gelmiştir. 1995 yılında 155 olan nüfusu şimdilerde yarıya kadar düşmüştür. Hozat’ın en çalışkan köyü/köylüleri olarak da bilinen Altınçevre, özellikle sebze ve meyve üretiminde örnek oluşturacak düzeydedir. Belki de Hozat çevresinde tarla ürünlerinde pazar için ilk üretimin yapıldığı köydür.  Farklı inanç çevrelerinin birlikte ortaklaşa yaşamın nasıl inşa edildiğinin de ayrıca örneği bu köyümüzün önemli diğer bir özelliği, oldukça esprili özellikte olmasıdır. Bu nedenle renkli geçen düğünlerine özel ilgi oluşmuştur.

Tunceli'nin Hozat ilçesine bağlı Altınçevre (İnciğa) köyü’nde köy halkından bireylere takılan lakapların elbette ki tamamı bu çalışmayla tespit edilmiş değil, ancak yapılan görüşmelerde köyü ve köylülerini iyi tanıdığı kabul edilen az sayıda bireyin verdikleri bilgiler doğrultusunda tespit edilebilenlerden bazıları ve yine bunların bir kaçı aşağıda verilmiştir:

Cankurtaran, Kode, Şöket, Götü soku, Datçe, Kor Huso, Pilot, Xeğo, Cengolik, Cekko, Yarım ağa, Duz Yalıyan, Gıdik Fato, Çepiç Emine, Igır, Kırk Yalan, Kak Osman, Lobono, Ka Ali, Zonto, Kırni, Cule, Şirali, Parlak Fatma, Boş Adam, Peko Sale, Tektel Hıdo, Esme, Kamaş, Weşe, Cekko, Cikili, Keze, Dufe, Zorro, Zalım Alo, Balo, Kor İbo, Kırtım Haydo, Mame, Xıme, Çake, Guşo, Sulubek, Fame, Balo, Heydo, Kazo, Mıço, Zabo, Uço, Şazo, Karro, Lobono, Güle/Güle, Poğlu Hanım, Mıla Takımı, Karcolar, Pincolar, Kak Uso, Kıme, Fece, Kor Sılo, Mazo, Ğılo.

Aynı köyde yer adlarına da yer vermek gerekti ve öne çıkanlardan bazıları; Troskol, Küle pığar, Değirmen, pığar, Hebne, Sulak, Bırcat, Karut, Sağ, Delik taş, Gaban’dır. İlginç olan bu yer isimlerinin çoğunun hiçbir dilde karşılığı olan anlam ve kökeninin bulunmamasıdır. En azından ben literatürde bulamadım.

Dolayısıyla gelecek nesillere kayıt altına alınmış bir tespit olarak bu ve benzer araştırmalar için Tarih, antropoloji ve coğrafyacılar başta olmak üzere ilgili bilim alanlarına önemli görevler düşmektedir.

Herkese ve her kesime güzellikler dileklerimle.

Yorumlar (3)
Sabit Menteşe 5 ay önce
Doğrudur..Bu yazıda geçen isimler resmi kayıtlarda var olanlardır. Yani İnciğa-Altınçevre vs. Ancak Yiniciğa olabilir mi?
Erdal Akdemir 4 ay önce
Yanlız şunu belirtelim inciaģa değil
İnceağa dır köyün adı zamanla kolay söylendigi için inciaga olarak benimsenmiştir
bıtırax 5 ay önce
iniciğa değil İNCIĞGE. ve o yer isimlerinin büyük bir kısmı ermenice.
22
açık
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 6105 1297
Bugün 4562 1152
Toplam 1378711 65494
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 35 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 35 64
5. West Ham 35 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 34 55
9. Arsenal 35 52
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 34 48
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 35 39
16. Newcastle 35 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Barcelona 36 76
3. Real Madrid 35 75
4. Sevilla 35 71
5. Real Sociedad 35 56
6. Real Betis 35 54
7. Villarreal 35 52
8. Celta de Vigo 35 47
9. Athletic Bilbao 35 46
10. Granada 35 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 35 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 35 34
17. Real Valladolid 35 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 36 30
20. Eibar 35 29