14.11.2020, 16:59 275

Tunceli'nin Hozat ilçesine Bağlı Altınçevre (İNCİĞA) Köyünde Kullanılan Bazı Lakaplar ve Yer Adları

Lakap çoğu kere bireyin özelliklerine göre onu yakından tanıyanların kendi algılarına göre ismen yeniden adlandırması olarak ifade edilmektedir. Tarihin her döneminde dinlerde, dini önderlerde, kentlerin isimlerinde lakaplar kullanılmıştır. Lakaplar, kullanıldığı yörenin dil özelliklerini, mizah anlayışını, gözlem gücünü, değerlerini ve dünya görüşünün anlaşılmasında önemli veriler sunmaktadır. Bu yazıda da bir anlamda varılan yargı aynı olup, takılan lakabın kişiyi önemli derecede tanımlar işlev görmesidir. Sözgelimi lakabı “sofi” olarak ifade edilen birinin dindar olduğu gibi.  “Pala” ise pos bıyık birisi olduğu. Arap Ali: Teni siyah olduğu için bu lakap takılmıştır. Son tahlilde lakapların temel işlevleri yüceltme, küçümseme ve tanıtmadır. Bu meyanda yapılmış çok çalışma bulunmakta. Nitekim bunlardan Muş’ta yapılan bir çalışmada lakaplar olarak; Tik Teyfik, Çırığ Sıddık, Çingo Emin, Çurro Cihat, Boyni Eğri Temo, Kuru Refik, Kor Sao, Pansumancı Muhyedin bir kaçıdır.

Biz de bu yazımızda daha önce Hozat ilçemizdeki yaygın lakaplara ek yazdıklarımıza, bir de İnciğa-Altınçevre köyümüzdekilerini eklemek istedik.

İnciğa yeni adıyla Altınçevre Hozat ilçesinin kuzey doğusunda Elazığ’a giderken yolun onuncu kilometresinden sola sapıldığında 3 kilometre derinde, vadi sayılacak özellikli yerde bir köy. Oldukça eğimli ve biraz da sulak olan bu yerleşim yeri son zamanlarda yılda belli oranda bulunduğu yerden aşağıya doğru bir kayma gösterdiği gözlemlenmiş ve bu nedenle yerinin değiştirilmesi gündeme gelmiştir. 1995 yılında 155 olan nüfusu şimdilerde yarıya kadar düşmüştür. Hozat’ın en çalışkan köyü/köylüleri olarak da bilinen Altınçevre, özellikle sebze ve meyve üretiminde örnek oluşturacak düzeydedir. Belki de Hozat çevresinde tarla ürünlerinde pazar için ilk üretimin yapıldığı köydür.  Farklı inanç çevrelerinin birlikte ortaklaşa yaşamın nasıl inşa edildiğinin de ayrıca örneği bu köyümüzün önemli diğer bir özelliği, oldukça esprili özellikte olmasıdır. Bu nedenle renkli geçen düğünlerine özel ilgi oluşmuştur.

Tunceli'nin Hozat ilçesine bağlı Altınçevre (İnciğa) köyü’nde köy halkından bireylere takılan lakapların elbette ki tamamı bu çalışmayla tespit edilmiş değil, ancak yapılan görüşmelerde köyü ve köylülerini iyi tanıdığı kabul edilen az sayıda bireyin verdikleri bilgiler doğrultusunda tespit edilebilenlerden bazıları ve yine bunların bir kaçı aşağıda verilmiştir:

Cankurtaran, Kode, Şöket, Götü soku, Datçe, Kor Huso, Pilot, Xeğo, Cengolik, Cekko, Yarım ağa, Duz Yalıyan, Gıdik Fato, Çepiç Emine, Igır, Kırk Yalan, Kak Osman, Lobono, Ka Ali, Zonto, Kırni, Cule, Şirali, Parlak Fatma, Boş Adam, Peko Sale, Tektel Hıdo, Esme, Kamaş, Weşe, Cekko, Cikili, Keze, Dufe, Zorro, Zalım Alo, Balo, Kor İbo, Kırtım Haydo, Mame, Xıme, Çake, Guşo, Sulubek, Fame, Balo, Heydo, Kazo, Mıço, Zabo, Uço, Şazo, Karro, Lobono, Güle/Güle, Poğlu Hanım, Mıla Takımı, Karcolar, Pincolar, Kak Uso, Kıme, Fece, Kor Sılo, Mazo, Ğılo.

Aynı köyde yer adlarına da yer vermek gerekti ve öne çıkanlardan bazıları; Troskol, Küle pığar, Değirmen, pığar, Hebne, Sulak, Bırcat, Karut, Sağ, Delik taş, Gaban’dır. İlginç olan bu yer isimlerinin çoğunun hiçbir dilde karşılığı olan anlam ve kökeninin bulunmamasıdır. En azından ben literatürde bulamadım.

Dolayısıyla gelecek nesillere kayıt altına alınmış bir tespit olarak bu ve benzer araştırmalar için Tarih, antropoloji ve coğrafyacılar başta olmak üzere ilgili bilim alanlarına önemli görevler düşmektedir.

Herkese ve her kesime güzellikler dileklerimle.

Yorumlar (0)
9
açık
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 5246 1080
Bugün 4002 937
Toplam 514869 30378
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 8 20
2. Fenerbahçe 9 20
3. Galatasaray 8 16
4. Gaziantep FK 9 14
5. Karagümrük 9 13
6. Başakşehir 9 13
7. Beşiktaş 8 13
8. Konyaspor 8 12
9. Rizespor 8 12
10. Kasımpaşa 9 12
11. Hatayspor 7 12
12. Göztepe 8 11
13. Malatyaspor 8 11
14. Sivasspor 8 9
15. Trabzonspor 9 9
16. Antalyaspor 9 9
17. Erzurumspor 8 8
18. Kayserispor 7 6
19. Gençlerbirliği 8 5
20. Denizlispor 8 5
21. Ankaragücü 7 2
Takımlar O P
1. Altınordu 10 20
2. Adana Demirspor 9 18
3. Ankara Keçiörengücü 10 18
4. Tuzlaspor 9 18
5. İstanbulspor 9 17
6. Samsunspor 10 17
7. Giresunspor 9 15
8. Bursaspor 10 14
9. Balıkesirspor 9 13
10. Akhisar Bld.Spor 10 13
11. Adanaspor 9 12
12. Altay 7 10
13. Ümraniye 9 9
14. Bandırmaspor 10 8
15. Boluspor 10 7
16. Menemen Belediyespor 7 6
17. Ankaraspor 9 5
18. Eskişehirspor 10 1
Takımlar O P
1. Tottenham 9 20
2. Liverpool 9 20
3. Chelsea 9 18
4. Leicester City 9 18
5. Southampton 8 16
6. Everton 9 16
7. Aston Villa 8 15
8. West Ham 9 14
9. Crystal Palace 8 13
10. M. United 8 13
11. Arsenal 9 13
12. Wolverhampton 8 13
13. Man City 8 12
14. Leeds United 9 11
15. Newcastle 9 11
16. Brighton 9 9
17. Fulham 9 4
18. West Bromwich 9 3
19. Burnley 7 2
20. Sheffield United 9 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 23
2. Atletico Madrid 8 20
3. Villarreal 10 19
4. Real Madrid 9 17
5. Cádiz 10 14
6. Granada 9 14
7. Sevilla 8 13
8. Valencia 10 12
9. Elche 8 12
10. Getafe 9 12
11. Real Betis 9 12
12. Barcelona 8 11
13. Osasuna 9 11
14. Deportivo Alaves 10 10
15. Eibar 10 10
16. Athletic Bilbao 8 9
17. Real Valladolid 10 9
18. Levante 9 7
19. Huesca 10 7
20. Celta de Vigo 10 7