Şıh Delili Berğecan Ocağı’nın ata yurdu olan Pilvenk Köyü’nde, geçmişi bin yılı aşan ocak mekânında yeni yılın gelişi olarak kabul edilen Gağan Cem’i, 53 yıl aradan sonra yeniden düzenlendi. Köylülerin organize ettiği cem törenine; Düzgün Baba Cem Evi dedeleri, Baba Mansur Ocağı dedeleri, Derviş Cemal, Şıh Delili Berğecan Ocağı dedeleri ile Kureyşan Ocağı dedeleri katıldı.

Yoğun katılımla gerçekleşen Cem’de; birlik, beraberlik ve barış vurgusu öne çıktı. İnanç erkânının yerine getirildiği törende lokmalar pay edildi, cemaatle birlikte yemekler dağıtıldı. Uzun yıllar sonra ata topraklarında yeniden canlandırılan Gağan Cem’i, Pilvenk köyünde duygu dolu anlara sahne oldu.

Dağıtılan lokmalar sonrasında ise Qal û Fatik oyunu sergilendi. Eğlenceli görüntülere sahne olan Qal û Fatik oyunuyla beraber Gağand kutlaması sona erdi.

Bolluğu, bereketi, hoşgörüyü, barışı, sevgiyi simgelen Alevi inancında önemli bir yeri olan Xızır ayı başladı. Bu ayda oruçlar tutulur, cemler bağlanır. Ayrıca zorlu kış günlerinin geride kalması anlamına da gelen bu ayda lokmalar dağıtılır, ziyaretler ve türbeler ziyaret edilerek iyi dileklerde bulunulur. Xızır günlerinde pirler talipleriyle buluşur, cem erkanları kurulur. 

Hızır ayı nedeniyle yüzlerce evlerinde pişirdikleri lokmalarıyla birlikte yola düşerek, bölge insanı tarafından kutsal kabul edilen 2 bin 100 rakımlı Düzgün Baba Dağı eteğinde düzenlenen cem erkanına geldi. Nüfusunun yüzde 90’ının kızılbaş olduğu Dersim’de ki Düzgün Baba Dağı’nda düzenlenen Xızır Cemi’ne kent merkezinden, ilçelerden, köylerden ve çevre illerden bir çok vatandaş katıldı. Düzgün Baba’da yapılan Xızır Cemi’ni Kureyşan Ocağı pirleri Kazım Açıktepe, Engin Seyidali Dedeoğlu, Hasan Koçer ve Yücel Balcı yürüttü. Cem erkanında lokmalar pay edildi, çılalar yakıldı ve pirler tarafından deyişler söylenerek semahlar dönüldü, kurbanlar kesilerek dağıtıldı. Cem’de barış ve kardeşlik vurgusu yapıldı.

UNCELİ'de, Hızır Ayı münasebetiyle bölge tarafından kutsal kabul edilen önemli inanç merkezlerinden olan 2 bin 100 rakımlı Düzgün Baba Dağı'nın eteğinde Hızır Cemi düzenlendi. Yoğun ilginin olduğu cemde, barış ve kardeşlik mesajı verildi. 

Bolluğu, bereketi, hoşgörüyü, barışı, sevgiyi simgeleyen, Alevi inancında önemli bir yeri olan Hızır Ayı başladı. Oruç tutularak, ibadet yapılırken, ayrıca zorlu kış günlerinin geride kalması anlamına da gelen bu ayda lokmalar dağıtılıp, ziyaretler ve türbeler ziyaret edilerek iyi dileklerde bulunulur.

Tunceli'deki 2 bin 100 rakımlı Düzgün Baba Dağı'nda düzenlenen Hızır Cemi'ne kent merkezinden, ilçelerden, köylerden ve çevre illerden birçok kişi katıldı. Düzgün Baba'da yapılan Hızır Cemi'ni Kureyşan Ocağı pirleri Kazım Açıktepe, Seyitali Dedeoğlu , Hasan Koçer ve Yücel Balcı yürüttü. Cem erkanında lokmalar pay edildi, çılalar yakıldı ve pirler tarafından deyişler söylenerek semahlar dönüldü, kurbanlar kesilerek dağıtıldı. Cem'de barış ve kardeşlik vurgusu yapıldı. 

'HIZIR BARIŞTIR, KARDEŞLİKTİR'

Kureyşan Ocağı piri Seyit Ali Dedeoğlu, Hızır Cemi'nin barış ve kardeşlik için olduğunu belirterek, "Ocağın 15'inden Şubat'ın 20'sine kadar Hızır uğurlaması zamanıdır. Bütün köylülerimizde büyük odalarda ya da kentleşmeyle beraber cemevlerinde Hızır cemleri yapılıyor. Bugün de bizler kutsal Düzgün Baba Dağı'nın eteğinde Düzgün Baba Cemevi'nde Hızır Cemi'nin hizmetini yaptık. Dargınlıkların, küslüklerin ortadan kaldırıldığı, gönül birliği içinde, barış ve sevgi içerisinde bir ibadet eyledik burada. Hak aşkına, pir aşkına, kardeşlik ve barış için semahlar dönüldü. Dileğimiz Hızır cümlenin sahibi olsun. Çünkü Hızır barıştır, sevgidir. Hızır sadece insanlar için değil; doğa, börtü böcek, ağaç, kuş ne derseniz cümlenin birlikte barış içinde yaşamasının adıdır" diye konuştu. 

'HIZIR AYI BİZİM İÇİN ÇOK ÖNEMLİDİR'

Etkinliğe katılan Fidan Yurttaş ise Hızır Ayı'nın önemli olduğunu vurgulayarak, "Burası kutsal mekanımızdır. Düzgün Baba bizim için çok önemli bir yerdir, Hızır ayı da çok önemli bir aydır. Cemler yapılıyor, dualar ediliyor, lokmalar dağıtılıyor ve semahlar dönülüyor. İnsanlar gelip dilekler tutuyor, çocuğuna rızık, bark, kısmet ve sağlık isteniyor. Lokmamın yarısı dua ile içerde dağıtıldı yarısını da kendim dışarıda ellerimle dağıttım. Çocuğumun geleceği için dualar ettim" ifadelerini kullandı.

Çerağ uyandırılması, duaların edilmesi ve rızalık alınmasıyla başlayan Xızır Cemi’nde zakir Hasan Ekici’nin okuduğu deyiş ve nefesleriyle ceme katılanlar semah döndüler.

“HIZIR, EN ZOR ZAMANLARDA İNSANLARIN YARDIMINA ULAŞIR”

Xızır’ın kışın en zor zamanlarında insanların yardımına ulaştığını belirten Ağuçan Ocağı piri İnanç Dolu, “Xızır ayı aynı zamanda ardından doğanın doğuma hazırlandığı bir dönemdir. Bu zorlu kış ayının ardından Xızır bizi dardan kurtaracak İlyas ile berekete gideceğiz. Bizim için taş duvarlar önemli değil olan ocaklarımızın mekanlarında doğa ile iç içe olmak bu yolun en temelidir” diye konuştu.

Yapılan Xızır Cemi, lokmaların pay edilmesiyle son buldu.

Kalelerin yanı sıra tarihi çeşme, kilise ve köprülerin yaygın görüldüğü kentte, yapılan bilimsel araştırmalarla geçmiş medeniyetlere ait izler sürülüyor.

Kent merkezine 12 kilometre uzaklıkta, meşe ormanları arasındaki kayalık üzerine kurulu Ambar Kalesi'nde, sur temel yatakları, çok odalı kaya mezarı, harçlı sur duvarları, burçlar, kaya basamakları, sarnıç ve kaya şapeli gibi kalıntılar yer alıyor.

Ortaçağ medeniyetlerince de kullanıldığı belirlenen ve Urartu döneminden izler taşıyan kale, turizm sezonunda çevre il ve ilçelerden ziyaretçileri de ağırlıyor.

 KALEDE 2 AYRI DÖNEME AİT KALINTILAR VAR

Munzur Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eskiçağ Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Harun Danışmaz, Ambar Kalesi'nde yaptığı incelemelerde 2 ayrı döneme ait bazı kalıntılar tespit ettiğini söyledi.

Kalede Urartular ve Ortaçağ döneminden izler bulunduğunu belirten Danışmaz, "Sur temel yatakları, çok odalı kaya mezarı ve kaya basamaklarının bir bölümü Urartu dönemine tarihlenmektedir. Harçlı sur duvarları, burçlar, kaya basamakları, ikisi yuvarlak birisi dikdörtgen olmak üzere 3 sarnıç ise Urartu sonrası döneme tarihleniyor." dedi.

Danışmaz, Doğu Anadolu'da ilk olarak kaya mezarı yaptırma geleneğinin Urartu krallığıyla beraber yaklaşık 3 bin yıl önce başladığını dile getirdi.

"AMBAR KALESİ, ERZİNCAN'DAKİ ŞİRİNLİKALE, TAŞBULAK VE PEKERİÇ KALELERİYLE BENZERDİR"

Kaya mezarların genellikle ayrıcalıklı kişiler ve sülaleler için inşa edildiğini anlatan Danışmaz, şöyle konuştu:

"Ayrıca bu mezarların bulundukları yerler yani kalelerin sitadel bölümünde yer alması, mezar sahiplerinin kaleyle bir bağlantısı olduğunu gösteriyor. Aslında bunun en belirgin örneği de Urartu'nun başkenti Van Kalesi mezarlarında bulunmaktadır. Ambar Kalesi boyutları bakımından içesinde çok odalı kaya mezarı bulunan Tunceli'deki Mazgirt Kaleköy kalesi ile Erzincan'daki Şirinlikale, Taşbulak ve Pekeriç kaleleriyle benzerdir."

Danışmaz, Ambar Kalesi'nin yaylaya çıkan bir yol üzerinde olduğunu ifade ederek, "Urartu dönemine tarihlenen bu kalelerin sahiplerinin hayvancılıkla uğraştıklarını gösterebilir. Tunceli'nin tarihi ve kültürel güzellikleri doğru şekilde tanıtıldığında turizm potansiyeli oldukça yüksek olabilir. Bu potansiyeli artıracak destinasyonlardan bir tanesi de Ambar Kalesi'dir. Kalede bulunan kalıntılar tarih meraklılarının yanı sıra doğaseverler ile fotoğrafçıların ilgisini çekiyor." diye konuştu.

El değmemiş doğal güzellikler arasında kilometrelerce yol kateden Canerik, belirlediği adreslere yaptığı ziyaretlerde yaklaşık 600 yaşlıyla görüştü.

Ön görüşmeler sonrası gerekli hazırlıklarını yapan Canerik, yaşlıların kendisine anlattığı eski masalları kamera ve ses cihazlarıyla kayıt altına alıyor.

"Masal Köyü" oluşturmak istiyor

Topladığı verileri arşivleyerek muhafaza altına alan Canerik, daha sonra "Zazaca" olarak anlatılan masalları çözümlemek için belirli aralıklarla bilgisayar karşısına geçiyor.

Uzun uğraşlar sonunda sözlü kayıtları yazılı metin haline çeviren Canerik, hazırladığı masalları kitaplaştırıyor.

Bölge kültürünün de tanıtılmasına katkı sağlayan Canerik, gelecek yıllarda memleketinde "Masal Köyü" kurmayı amaçlıyor.

Caner Canerik, masal derlemeleri yapabilmek için gittiği köylerdeki yaşlıların kendisine sıcak ve samimi davrandığını söyledi.

Dersim’e karşı manevi anlamda borçlu olduğunu düşündüğünü belirten Canerik, atalarından aldığı kültürel değerleri bir sonraki nesillere ulaştırmayı amaçladığını dile getirdi.

İstanbul'da uzun yıllar medya kuruluşlarında çalıştığını anlatan Canerik, şöyle konuştu:

"Yaklaşık 15 yıldır Tunceli'nin topraklarında belgesel çekip hikayeler yazıyorum. Kültürel anlamda çok zengin bir coğrafyamız var. 2015'ten itibaren eski de olsa bir araca sahip oldum ve diğer köylere gitme şansım oluştu. Burada yapabileceğim en güzel şey yitip gitmekte olan kültüre dair kayıtlar almaktı. Yaklaşık 7-8 yıldır masal derlemelerini devam ettiriyorum."

"Yaklaşık 150 civarında masal topladım"

Canerik, derlediği masallara insanların ilgi gösterdiğini ifade ederek, "Bu durum tabi büyük avantaj sağladı ve manevi geri dönüşler çok pozitif oldu. Yaklaşık 150 civarında masal topladım ve 50 tanesi benzer ya da yarım kalan masallardı. Bunların 100 tanesini 'Dersim Masalları 1 ve 2' olarak yayınladım. Sosyal medya ve interneti kullanarak satışlar yaptım. Ortaya çıkan ürün de iyi olduğu için insanların ilgisi yoğun oldu." dedi.

Masalların kültürel bir değer olduğunu anlatan Canerik, "Bu bölge için yapmak istediklerimden bir tanesi de 'Masal Köyü' kurmak. Teknolojinin ve doğal olmayan hiçbir şeyin girmeyeceği bir köy yaratmak istiyorum. İnsanlar buraya girdikleri zaman birbirlerine hikayelerini ve masallarını anlatacak." ifadelerini kullandı.