Ovacık ilçesine 17, kent merkezine ise 80 kilometre uzaklıktaki Munzur Gözeleri’nin de içinde bulunduğu Munzur ve Pülümür vadileri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın kararıyla 28 Temmuz 2023’te, 1'inci Derece Doğal Sit Alanı’ndan, 2'nci Derece Doğal Sit Alanı statüsüne düşürüldü. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Tunceli Şubesi tarafından, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararının iptali yönünde Erzincan İdare Mahkemesi'nde dava açıldı. Dava kapsamında, 1 Kasım 2024'te bölgede keşif yapıldı. Keşfin yapıldığı sırada toplanan yöre halkı, çevreciler, hukukçular ve siyasiler karara tepki gösterdi. Yöre halkı koruma statüsünün eski haline dönüşmesini talep ederken, Vali Bülent Tekbıyıkoğlu, Elazığ Milletvekili Gürsel Erol ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu üyesi Avukat Barış Yıldırım, bakanlıkla görüşerek koruma statüsünün yükseltilmesini istedi. Bugün yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'yle Munzur Gözeleri, yeniden 1'inci Derece Doğal Sit Alanı ilan edildi.

'BU KARAR TARİHİ BİR KARARDIR’

Avukat Barış Yıldırım, Munzur Havzası’nın birçok bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yaptığını belirterek, “Munzur Havzası, önemli bitki ve doğal alanı durumundadır. Ülkemizin tarafı olduğu Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarının Korunması Sözleşmesi’ne (BERN) göre korunan birçok fauna ve florayı barındırıyor. Bu sahadaki flora türü İngiltere’den, Hollanda’dan, İsviçre’den ve Danimarka’dan fazla. 2 bin 200’ün üzerinde bitki saptanmış, bunların 5’te 1’i endemik yine koruma altında bulunan vaşak, yaban keçisi, bozayı, ur kekliği, kaya kartalı hatta neslinin dünyada tükendiği sanılan Anadolu parsına da habitat bu havza. Aynı zamanda biz Alevilere göre kutsal kabul ediliyor Munzur. Bu havzanın temel kaynak değeri Munzur Nehri’nin çıkış noktası olan Munzur Gözeleri, 1’inci Derece Doğal Sit Alanı’ndayken, sit statüsü düşürülmüştü. Bugün Resmi Gazete’de yayınlanan Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle, Türkiye Cumhuriyeti Devletimizin mevzuatında belirtilen en üstün koruma statüsündeki kesin korunacak hassas alan statüsüyle tekrar ilan edildi. Yani 1’inci derece koruma statüsüne tekrardan çıkartıldı. Munzur Vadisi korunması gereken bir havza, onun için bu karar tarihi bir karar” dedi.

‘HİÇBİR TİCARİ FALİYETE İZİN VERİLMEYECEK’

Avukat Yıldırım, verilen karar ile Munzur Gözeleri’nde yapılaşma ve ticari faaliyetlere izin verilemeyeceğini belirterek, şöyle konuştu:

“Kesin korunacak hassas alanlarda korunan alanların tespit, teşkil ve onayına ilişkin usul ve esaslara dair hiçbir ticari faaliyete müsaade edilmiyor. Alanda peyzaj, jeolojiyi bozabilecek hiçbir faaliyete ve insan baskısına izin verilmiyor. Kesin korunacak hassas alanlar, bilimsel çalışmalar dışında aynen muhafaza edilecek alanlar, bu bakımdan Munzur Gözeleri’ne ait böyle bir statünün verilmesi son derece sevindirici. Yöremizdeki demokratik ve çevre kurumlarımızın, TMMOB’un, halkımızın, basınımızın, Valimiz Bülent Tekbıyıkoğlu’nun, Elazığ Milletvekilimiz Gürsel Erol’un bu konuda ürettiği farkındalık gerçekten de kıymetli. Biz buradaki canlılar ve cansızlar adına çok teşekkür ediyoruz.”

‘İLİMİZİN GÜZELLİKLERİ DAHA SIKI KORUNACAK’

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Tunceli Valisi Bülent Tekbıyıkoğlu da “Munzur ve Pülümür Vadileri bugün tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Kesin Korunacak Hassas Alan ilan edilmiştir. Böylelikle ilimizin güzellikleri daha sıkı korunacaktır” dedi.

'MUNZUR ÖZGÜR AKACAK'

Milletvekili Gürsel Erol da X hesabından yaptığı paylaşımda, “Munzur ve Pülümür Vadileri Artık 1’inci Derece Sit Alanı. Tunceli’nin inanç ve kültürel değerleri arasında önemli bir yere sahip olan Munzur ve Pülümür Vadileri, girişimlerimiz sonucunda ‘Kesin korunacak hassas alan’ olarak ilan edildi. Bu kararın alınmasını sağlayan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Sayın Murat Kurum’a teşekkür ediyorum. Munzur özgür akacak” ifadelerine yer verdi.

Ailesinden kalma tek katlı eve yerleşen Canerik, zamanla yöredeki insanların kültürünü, tarihini ve yaşadıkları olayları konu alan belgeseller çekti. Tabiatla iç içe yaşam sürdüğü köyünde birkaç sene arıcılıkla da ilgilenen Canerik, daha sonra bölgedeki yaşlılardan dinlediği eski masalları kitaplaştırmaya başladı. Topladığı verileri arşivleyerek gelecek nesillere aktaran yazar Canerik, yaklaşık 7 yıldır da il merkezi ve ilçelerde belirlediği noktaları yeşillendirmek için çaba harcıyor. Özellikle sonbaharda palamut ekimine ağırlık veren Canerik, haftanın belirli günlerinde evinden ayrılarak aracıyla ormanlık alanlara doğru seyahat ediyor.

TOPLADIĞI PALAMUTLARI DAHA SONRA TOPRAKLA BULUŞTURUYOR

Bu sayede el değmemiş güzellikler arasında vakit geçiren Canerik, olgunlaşan meşe palamutlarını zorlu bir çalışmayla dalından toplayıp çantasına yerleştiriyor. Ardından atıl ve kıraç arazilere rotasını çeviren Canerik, meşe palamutlarını çapa yardımıyla kazdığı çukurlara koyarak toprakla buluşturuyor.

Yaban hayvanlarını da yakından görme fırsatı bulan Canerik, son olarak Nazımiye ilçesindeki yaklaşık 2 bin 500 rakımlı Düzgün Baba Dağı'nın eteklerinde palamut ekimi yaptı. Yazar Caner Canerik, kentin doğayla barışık ve birleşik yaşamaya çalıştığını söyledi.

Palamut ekimine yaklaşık 7 yıl önce başladığını ifade eden Canerik, şöyle konuştu:

"İlimizde birçok hatıra ormanı yapılıyordu ya da insanlar gönüllü olarak bazı bölgeleri ağaçlandırmak istiyorlardı. Dikilen ağaçlar bir süre sonra bakımı yapılamadığı için kurumaya terk ediliyordu. Ağaçların bakım işi dikmekten çok daha ciddi bir maliyet istiyor. Palamut ekimi de bu bağlamda çok daha kolay olan bir yöntemdi. İlk etapta 300 palamut ektim ve bu sayı zamanla 2 bine kadar ulaştı."

"ORMANLAŞTIRMAYI BAŞARABİLİRSEK PORSUK BURALARDA RAHAT YAŞAYACAK"

Canerik, palamut ekiminin çok ciddi bir emek istemediğine işaret ederek, bugüne kadar toprakla buluşturduğu palamutların yüzde 25'inin filizlenerek boy verdiğini anlattı.

Palamutları genellikle kıraç arazilere ektiğini dile getiren Canerik, "Kentte karşılaştığım en önemli ve özel canlılardan bir tanesi porsuk olmuştu ve bu hayvanı açık alanda yaşadığı için görmüştüm. Bu coğrafyada fidan dikme faaliyeti altında ormanlaştırmayı başarabilirsek, porsuk buralarda çok daha rahat yaşayacak ve bir ekosistemi tekrardan yaratmış olacağız." dedi.

Kitaplarını doğada yazdığını belirten Canerik, sözlerini şöyle tamamladı:

"Sürekli olarak kapalı alanda çalışmanın getirdiği dezavantajlar var. Beş sene önce masal derlemeye başlamıştım ve bunları yazarken kapalı bir alanda yazmak istemedim. Doğadaki yaklaşık 80 alana masa ve sandalyemi götürerek çalışmalarımı yaptım, inanılmaz derecede verimli oldu. Bunun yanı sıra sonbaharda palamut ekimine çıkmak psikolojik olarak çok iyi geliyor. Bir anlamda yaptığım işin olumsuzluklarından kopup doğanın tam içerisine geliyorum ve müthiş rahatlıyorum."

Ovacık ilçesine 17, kent merkezine ise 80 kilometre uzaklıktaki Munzur Gözeleri, doğal güzelliğiyle görenleri kendine hayran bırakıyor. Efsaneye göre, Munzur isimli çobanın elinde tuttuğu kovadaki sütün yere dökülmesiyle ortaya çıkan Munzur Gözeleri, binlerce yıldır koruduğu gizemi ve kırk gözeden akan suyuyla ziyaretçilerini etkiliyor.

Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü'nce, 2001 yılında 1'nci derece doğal sit alanı ilan edilen Munzur Gözeleri, yöre halkınca kutsal kabul ediliyor. 25 Temmuz 2023 yılında Çevre Şehircilik Bakanlığı tarafından 1'nci derece doğal sit alanı 2’inci derece sit alanına düşürüldü. Kararın ardından Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'nin karara Erzincan İdari Mahkemesi’ne dava açtı. Dava kapsamında İdari Mahkemeden gelen heyet Munzur Gözeleri’nde keşif yaptı. Keşfin yapıldığı sırada toplanan yöre halkı,  karara tepki gösterdi.

‘ALINAN KARAR HUKUKSUZDUR’

Türkiye Barolar Birliği (TBB) Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu üyesi Avukat Barış Yıldırım, verilen kararın hukuksuz olduğunu belirterek, “Ovacık ilçesi Ziyaret köyü sınırı dahilinde bulunan Munzur Gözeleri'ndeyiz. Munzur Gözeleri, Munzur Vadisi Milli Parkı'nın temel kaynak değeri, Munzur Nehri'nin kaynağıdır. Burası 17 Temmuz 2003 tarihinde Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 1’inci derece doğal ilan edildi. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu hükümlerine göre 1’inci derece sit alanı, özellikle doğal güzelliklere sahip, ender ekosistem alanlarını kapsıyor ve bu alanlarda bilimsel amaçlı çalışmalar dışında insan etkileşim hiçbir şekilde izin verilmiyor. Bu alanlarda tabiatı, peyzajı, jeolojiyi bozabilecek hiçbir faaliyete beşeri faaliyete izin verilmiyor. Yani buralar, hali hazırda yürürlükte bulunan korunan alanların tespit ve onayına ilişkin üslup ve esaslara dair yönetmelik hükümlerine göre kesin korunacak hassas alan altındayken maalesef geçen yıl 25 Temmuz 2023 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ‘Olumlu’ kararıyla, 1’inci derecede doğal sitenin, 2’nci derece doğal site, yani kesin korunacak ve hassas alandan, nitelikli doğal koruma alanına dönüştürüldü. Bu durum hukuka aykırıdır” dedi.

KETE: ASLA BU COĞRAFYAYA KARŞI SİGARA BİLE İÇMEZLERDİ

Alevi dedesi Zeynel Kete ise Munzur Gözelerinin kutsal olduğunu belirterek, “Bir toplumun kutsal mekanı o toplumun varlığıdır, birliğidir, birliğidir. Dünyanın her tarafında bütün toplumların kutsal mekanları vardır. Bu kutsal mekanlar üzerinde toplum kendi varlığını devam eder. Aynı zamanda bu mekanlar yeniden doğuşun, kültürün, toplumsal hafızanın, tarihsel arka planın da mekanlarıdır. Asla ve asla bu coğrafyaya karşı sigara bile içmezlerdi. Dumanlarını bu coğrafyaya üflemezlerdi. Aşiretler kendi aralarında bir husumet çıktığında buraya gelirlerdi toplumsallık inşa edildiğinde ya da bir sorun çözüldüğünde bu coğrafyaya gelir, niyaz ederlerdi. Bir damla su bir tas su içerlerdi ve ikrarlaşırlardı. Ruhsal, bedensel ve zihinsel olarak bu coğrafyayla ikrarlaşan bir toplum gerçekliği vardır. Adaletli, ahlakı esas alan, toplumun inancını esas alan bir karar verilir inşallah” diye konuştu.

Eyleme katılanlardan Birgül Aydoğan ise “Burası bizim için kutsal bir yer. Burası olmasa biz buralarda yaşayamayız. Aynı zamanda doğası çok güzel. Buraya lütfen kıymayın” dedi.

Birçok türden yaban hayata ve endemik türe ev sahipliği yapan Tağar Çayı’nda, HES ve regülatör çalışmaları yaklaşık 2 ay önce başladı. Türkiye Barolar Birliği (TBB) Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu üyesi Avukat Barış Yıldırım, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci devam ederken inşaat sürecinin başlatıldığı gerekçesiyle, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne inşaat faaliyetlerinin durdurulması için dilekçe vererek, firma hakkında savcılığa suç duyurusunda bulundu. Ayrıca ilçedeki HES’in iptali için ilçe sakinleri tarafından protestolarda gerçekleşti.

Avukat Barış Yıldırım ve Tagar Çayı Danışma Platformu Dönem Sözcüsü Hakan Gökalp, Kanal 23 ekranlarında Ceylan Tümen’in sunumuyla yayınlanan “Yakın Plan” programına konuk olarak, ilçedeki çevre hukuksuzluğundan bahsetti.

“Maden Şirketlerinin Talanına Karşı Birleşelim, Mücadele Edelim!” başlığıyla düzenlenen ve moderatörlüğünü Cem Vazo’nun yaptığı panele Avukat Barış Yıldırım, TMMOB İl Temsilcisi Uğur Beycan, Munzur Çevre Derneği’nden Ali Ekber Barmagıç ve Polen Ekoloji’den Umut Şener konuşmacı olarak katıldı.

Sinevizyon gösterisinin ardından panelin açılış konuşmasını yapan Munzur Çevre Derneği Dersim Temsilcisi Yusuf Topçu, örgütlenerek maden şirketlerine karşı mücadele yürüteceklerini söyledi.

“DERSİM ÇEVRE MÜCADELESİNDE SONUÇ ALINAN TEK KENTTİR”

Panelistlerden Avukat Barış Yıldırım, Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa Konseyi sözleşmelerindeki listeye göre, Dersim’in kesin koruma altında bulunan yaban keçisi, kurt, vaşak gibi pek çok canlı türünü barındırdığını belirterek şunları söyledi:

“İlimiz merkez ilçesi, Geyiksuyu köyünde yürütülmek istenen bir madencilik projesine karşı açtığımız davada verilen bir rapor bunu söylüyor. Anadolu Parsı Tunceli topraklarında yaşıyor, buna ilişkin emareler, kanıtlar var. Bir de dünyada sadece Munzur nehrinde yaşayan Munzur Alası da endemik bir tür. Bu coğrafyanın, ülkemizin tarafı olduğu Birleşmiş Milletler sözleşmesi durumundaki Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunmasına Dair Sözleşme hükümlerine göre dünya mirası listesine alınması gerekiyor. Bu çok önemli. Munzur vadisi Milli Parkı, Dünya Kültür Mirası Listesi’ne alınmalıdır. Bunun için gerekli işlemler yapılmalıdır. Dersim, Türkiye’de diyebilirim ki çevre mücadelelerinde sonuç alınan tek alandır. Buranın ekolojik önemini her defasını hatırlatacağız.”

"BU BÖLGE DÜNYADAKİ UYGARLIĞIN TARIMLA BERABER GELİŞMEYE BAŞLADIĞI YER”

Madencilik faaliyetlerinin, madenleri işleme biçiminin gıdamızı doğrudan etkilediğine vurgu yapan Polen Ekoloji’den Umut Şener, “Dünyadan tarımın ilk başladığı alandayız aynı zamanda. Fırat-Dicle Havzası, bereketli hilalin başlangıcındayız. Bu bölge dünyadaki uygarlığın da tarımla beraber gelişmeye başladığı yer. O gün insanın doğayla mücadelesi, hayatta kalma mücadelesi bugün artık bizler açısından insanın, doğayı korumak için şirketlere karşı mücadelesine dönüştü. Bu endüstriyel faaliyetin bütün dünyada ekosisteme verdiği zararı, özellikle üç temel alanda başlıklandırıyoruz; iklim, biyoçeşitlilik ve jeomorfolojik açıdan yarattığı yıkımlarla sonuçlarını görüyoruz” dedi.

“FIRAT HAVZASI TÜRKİYE’DEKİ SU KAYNAKLARININ YÜZDE 61’İNİ OLUŞTURUYOR”

Madenlerin sadece Dersim’in sorunu olmadığını ifade eden TMMOB İl Temsilcisi Uğur Beycan, “Madenler sorunu Fırat havzasının tamamını kapsıyor. Fırat havzası Türkiye su kaynaklarının yüzde 61,5’ini oluşturuyor. Yine bu havza, dünyanın temiz su kaynakları sıralamasında ilk 3’te yer alıyor. Bu havzadaki bir siyanür sıkıntısı Dersim’den Basra Körfezi’ne kadar olan alanı etkileyecektir” dedi.

“DÜNYADAKİ SULARIN SADECE %1’İ TATLI SU KAYNAĞI”

Panelde son konuşmayı yapan ve yerkürede temiz su kaynaklarına ulaşamayan milyarlarca insan olduğunu belirten Munzur Çevre Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ali Ekber Barmagıç ise şunları kayda geçirdi:

“Dünyanın dörtte üçü sularla kaplı. Buna o zaman dünyada su sorunu yoktur biçiminde bakılabilir. Ancak bu su kütlesinin yüzde 97,5’i kullanılamayacak tuzlu su kaynağı. Sadece yüzde 2 buçuğu tatlı su kaynağı ve içilebilir niteliktedir. Onun da yüzde bir buçuğu buzullarda yer alıyor. Sadece yüzde birlik bölümü tatlı su kaynağı. Birleşmiş Milletler verilerine göre bir buçuk milyar insan temiz su kaynaklarına ulaşamamaktadır. 2030 yılına kadar bu sayının 2 buçuk milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir. Dolayısıyla Munzur havzasının ne kadar değerli ve korunması gerektiğini buradan da anlayabiliriz.”

Bölge halkı ve kurumlar adına, salon önünde yapılan protestoda basın metnini okuyan Gocanage (Göcenek) köyü muhtarı İsmail Tutan, adı geçen köylerin geçim kaynağının arıcılık ve hayvancılık olduğunu belirterek, RES projesinin yapılacağı alanların mera alanı olduğunu, Pertek ve Çemişkezek’te hayvancılık yapan üreticilerin de buraları kullandığını ve bu santralin hayvancılığı durdurma noktasına getireceğini ifade etti.

Pülümür’de yaşayan hiç kimsenin bu projeyle ilgili olumlu bir görüşü bulunmadığının altını çizen Tutan, “İlçemize son zamanlarda geri dönüşler başlamış, metropollerde yaşayan hemşerilerimiz köylerine geri gelme planları yaparken, tarım, hayvancılık ve arıcılık faaliyetlerinin her geçen gün arttığı bariz olarak görülmekteyken, bu ve benzeri projelerin yaratacağı olumsuz etkilerden kaynaklı, bölgeden yeniden tersine göçün önü açılacaktır” dedi.

“PROJE BÖLGE HALKINA BİRŞEY SAĞLAMIYOR”

Yapılması planlanan RES’le ilgili PİRHA’ya konuşan Pülümür Belediye Başkanı Müslüm Tosun, Pülümür’ün arıyla, balla öne çıktığını ve bunun temel geçim kaynağı olduğunu vurgulayarak, “Yarın bu santrallerin kurulması durumunda hem hayvancılığı hem de arıcılığı ciddi şekilde sekteye uğratacaktır. 29 hanenin, 14 bin hayvanın barındığı bir alandan bahsediyoruz. Peki ne sağlıyor bize? Sadece ilgili firmanın yapacağı karın dışında bölge insanına bir katkısı yok, istihdam da yaratmıyor” dedi.

Rüzgar tribünlerinin arıcılık faaliyetini ortadan kaldırdığının, akademik çevrelerin bilimsel verilerle ortaya koyduğunun altını çizen Avukat Barış Yıldırım ise, “Sansa Vadisi, bu bölge önemli kuş türlerinin geçiş noktası. Proje, bu türlerin de yoğun şekilde tahribine sebebiyet verecek” diyerek, projenin bir an önce iptal edilmesini talep etti.

“ANAYASA VE HUKUKA AYKIRI BİR PROJE”

Salonun önünde basın açıklaması öncesi bir açıklama yapan Peri (Akpazar) eski belediye başkanı Orhan Çelebi, içeride şirket yetkililerin projeye meşruluk kazandırmak için buraya geldiğini ama halkın toplantıya katılmadığını belirterek, “Bizler Dersim ve Pülümür halkı olarak bu projenin yapılmaması gerektiğini düşünüyoruz ve derhal iptal edilmesini istiyoruz” dedi.

Toplantı salonu ziyareti ve iptal talebinin burada firma ve devlet yetkililerine iletilmesi sonrası dışarıda açıklamalarda bulunan Dersim Barosu Başkanı Fatma Kalsen ise, “Bundan sonraki süreçte Bakanlığın ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün inisiyatifi ile bir sürecin yürütülmesi söz konusu. Bizim amacımız anayasaya ve hukuka aykırı olan bu projenin bir an önce sonlandırılmasıdır” dedi.