“ROCÊ XIZIRİ / HIZIR ORUCU“

Roce Xızıri her yıl Ocak ayının 14‘üne denk gelen Salı günü ile başlar. Eğer Rocê Xızıri 14 Ocak çarşambaya denk geliyorsa, Hızır orucu bir sonraki hafta başlar.

Kültür Sanat 08.01.2019, 19:04 08.01.2019, 19:04
7724
“ROCÊ XIZIRİ / HIZIR ORUCU“

Eğer 14. Ocak Pazartesi’ne denk geliyorsa, sorun yok ve o zaman oruç 15 Ocak Salı günü başlamış oluyor. Rocê Xızıri hep Salı, Çarşamba ve Perşembe günleri tutulur.

Örneğin bu yıl ilk hafta Rocê Xızıri 15.01.2019’da başlar ve 16.01. Çarşamba, 17.01. Perşembe günleri oruç tutulur.

2. hafta 22.01. Salı, 23.01. Çarşamba, 24. Perşembe,

3. hafta; 29.01. Salı, 30.01. Çarşamba, 31.01. Perşembe tutulur. Son hafta Şubat‘ın ilk haftasına sarkıyor.

4. Hafta, yani son hafta 05.02. Salı, 06.02. Çarşamba, 07.02. Perşembe oruç tutulur.

İlk hafta Oruç tutup, niyazlarını (lokmaları) pişirip dağıtan aileler bir sonraki hafta artık Hızır Orucu ve niyaz (miyaz) pişirmezler.

Bu sefer de ikinci haftadaki aileler kendi haftasında 3 gün oruç tutarlar ve son gün miyazlarını pişirip dağıtırlar.

Sonra 3. haftadaki aileler kendi oruçlarını tutar, niyazlarını pişirir, kurbanları varsa kurbanını keser. 4. haftadakiler tıpkı diğerleri gibi herkes kendi haftasında 3 günlük orucunu tutar ve niyazlarını pişirip dağıtırlar. Xızır Orucu eskiden aşiretler düzenine ve bölgeye göre ayarlanmış. Bazı aşiretler ilk hafta, bazı aşiretler 2. hafta, bazıları aşiretler 3. hafta ve bazı aşiretler 4. hafta bu inançlarını yerine getirirler. Kimi yörelerde de 3 haftaya bölünmüştür.

Örneğin, bazı köylerde her aşiretten aileler vardır ve orda ya herkes kendi haftasında veya hepsi kendini orda çoğunluk olanlara göre ayarlayıp o haftada inanç gereğini yaparlar. Alevilikte mecburiyet yok, gönül rızasıyla ibadet edilir. Kimse kimseye karışmaz, “niye oruç tuttun veya niye tutmadın?“ diye sorulmaz.

Yine kendi yurdundan Türk şehirlerine göç eden Zazalar artık o ilin mahallesindeki Bonê Cemi’de (cemevi, cemxane) cem yapılıyorsa ve Bonê Cemi ne karar almışsa, ona uyarlar. İbadetlerini o şekilde yerine getirirler. Bonê Cemi ile bağı olmayanlar ise eski geleneğine uyar.

Bir başka önemli nokta ise bir yerde (köy veya mahallede ) cem tutulursa; niyazlar Perşembe akşamı pişirilir, kurban varsa yine Perşembe akşamı kesilir, ceme iştirak edenler o akşam herkes niyazını alır ceme gider. Niyazlara pir, rayber veya Mursıd (Mürşit) (baba) dua okur ve daha sonra niyazlar cem hizmetini yapan insanlara teslim edilir.

Kurbanı olanlar, kurbanını evde dua eşliğinde kestirir, evde pişirir ve sonra ceme götürür.

Evde pişirilen kurbandan bir parça Şiniye (Sini)ye koyulur, üstü temiz bir bezle örtülür, pir, rayber veya mursıd dua okur, o parça ve diğer kurban bütünüyle cemde hizmet yürütenlere verilir.

Cem bittikten sonra cemde hizmet yürütenler herkese yemeği dağıtır ve orda yenir. Hasta veya yaşlıların payı eve gönderilir. Kurbanı olanlar ise pişirdiklerinde evde kalanların payını evde bırakılar. Eğer o köyde cem yok ise, niyazlar sabah çok erken pişirilir ve güneş çıktığında niyazla kurbanı (eski evlerin üstünde çatı yoktu) evlerin üstüne (dama) çıkarak, kurbanını keser. Kurbanı olmayanlar da niyazıyla dama çıkarlardı. Roce Xızıri‘de 3 niyaz pişirilir. Biri “Xızır“ için, biri “Wayirê Çêyi“ (evin iyesi, evi koruyan güç), diğeri mezarlık için. Cem olmadığı zaman Perşembe günü Wayirê Çêyi niyazını pişirirler, dağıtırlar ve mezarlar için pişirilen niyazda Perşembe günü mezarlığa gidip orda doğrayıp dağıtırlar. Cuma sabahı da Xızır için pişirilen niyaz sabah güneş çıktığında dam üstünde dualarla doğranır ve dağıtılır.

Rocê Xızıri‘de yazacağım günlerden birinde Salı veya Çarşamba ya da Perşembe günü bekâr olan gençler akşamdan yemekten sonra su içmez, bekâr erkekler uyuduklarında hangi kız eline su verirse veya karşılaşırsa, onunla evleneceğine inanırdı. Bu durum bekâr kızlar için de aynıydı. Kızlar su içmezdi ve uyuduklarında o gece hangi genç (xort) ona su verirse veya ona hediye ya da hangi gençle karşılaşırsa, onunla evleneceğini düşünürdü. Yine “Rocê Xızıri“de genç kızlar veya erkekler evlerinde Perşembe akşamı pişirilen niyazdan bir parça veya Cuma sabah erken pişirilen niyazdan pir parça alarak Şiving’e (ev saçağı) koyarak, karga gelip Şivıng’e koyulan niyazın o parçasını hangi evin üstüne koyarsa, o evden veya hangi tarafa götürürse o taraftan evleneceğine inanılırdı.

Rocê Xızıri’nin bu geleneğini “Khalê Gağani/Alık u Fatıke“ şenliğiyle karıştıranlar olduğunu yapılan film ve yazılardan gördüm. Ben cemdeki diğer hizmetleri ve bazı asıl görevleri yazmadım.

Haydar Şahin

Yorumlar (0)
-13°
açık
İstatistikler
Gösterim Tekil IP
Dün 4887 1085
Bugün 1114 396
Toplam 820891 44316
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Bursaspor 18 30
7. Tuzlaspor 17 30
8. Ankara Keçiörengücü 17 28
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 20 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13
google.com, pub-9896894819952872, DIRECT, f08c47fec0942fa0