• BIST 106.239
  • Altın 160,342
  • Dolar 3,8713
  • Euro 4,5671
  • Tunceli 6 °C
  • Elazığ 10 °C
  • Erzincan 5 °C
  • Ankara 3 °C
  • İstanbul 12 °C
  • İzmir 12 °C
  • Malatya 8 °C

Sözlü tarih ve Koçgiri

Erdoğan YALGIN

Bir toplumun etnik, sosyo-kültürel, dinsel, coğrafik ve bir bütün olarak folklorunun mahiyetini tanımak ve bu değerler üzerinde bilimsel yeni araştırmalar yapabilmek için saha çalışmaları, sözlü tarih araştırmaları yapılması gerekmektedir. Çünkü söz konusu toplum, bu değerler içinde kendisini gizlemektedir. Ortak hafızanın dehlizlerinde kendisine yer edinmiş sözlü tradisyon kopuntularını derleyip, tarih yazımına kazandırmak önemli bir görevdir. Bu görev ise akademisyenlerin, araştırmacı-yazarların, sanatçıların, folklor (halk) bilimcilerinin görevidir.

Genel anlamda Kürt Alevilerinin (Réya/ Raa Heqi İtikatı Ocakları) ve özelde Dersim merkezli Kürt inanç nüvelerinin kökleri hakkında, aslında yeterince etüd ve analizler yapılmamıştır. Daha doğrusu bu alandaki tarih araştırmaları ve yeni tarih yazımı, istenilen düzeyde metodolojik  bir sisteme oturtulmamıştır. Elbette bu belirlememiz sonucunda, "hiç bir şey yapılmıyor!" anlamı da çıkarılmamalıdır. Şu ana kadar göz ardı edilen yazılı-sözlü tarih araştırmaları yetersiz de olsa, bu alanda yeni yeni titiz çalışmalar başlatılmıştır. Bilindiği gibi tarih bilimi, iki ana kaynakta beslenmektedir. Bunlar; “Yazılı kaynaklar, belgeler!“ ve bir diğeri ise “Sözlü-alan derlemeleridir!“

Sözlü tarih, bir toplumun geçmişe ilişkin kolektif belleğidir. Sözlü tarih, aynı zamanda geleceğin de bir bütün olarak ortak kültürel hafızasıdır.  Yaratılacak bu ortak hafızanın kaydı, her geçen gün sayıları gittikçe azalan yaşlı aktarıcıların belleğinde saklıdır. Genelde bir bütün olarak Kürtler-Aleviler, özelde ise Dersim Réya Heqi itikatı süreği, sözlü tarih açısında eşi bulunmaz antik değerlere sahiptir. Şu ana kadar, ortak hafızanın çözümüne ilişkin çalışmalar maalesef istenilen düzeyde yürütülmemiştir. Bu alanda bakir kalan bir diğer özerk bölge, Qoçgiri’dir. Tarihte; “Kuzey-Batı Dersim bölgesi“ olarak da anılan ve “göç edenlerin, zorunlu iskan edilen“ Kürt aşiretlerin anayurdudur. Osmanlının son yıllarından itibaren, Cumhuriyetle birlikte bilhassa 1917-1921 yılları arasında Koçgiri’de gelişen isyan ve isyanın, kanla bastırması sonrasında ortaya çıkan vahim sonuçların, genç kuşaklar tarafından yeterince bilince çıkarılmadığı anlaşılmaktadır. Qoçgiri isyanına ilişkin anılar temelinde, dönemin Sivas valisi Ebubekir Hazım Bey (Tepeyran) ve bizatihi olayların içinde yer alan Nuri Dersimi’nin yazılmış anıları oldukça önemlidir. Bunlar dışında; konuya ilgi duyan ve burada adlarını sayamadığımız birçok araştırmacı yazarların değişik çalışmaları da vardır. Dolayısıyla Koçgiri tarihi hakkında ortaya çıkarılmış birçok görsel ve yazılı materyal bulunmaktadır. Bütün bunlar yeterli midir? Elbette değildir! Daha çok Koçgirili tarih araştırmacılarının, alanda yapacakları sözlü tarih araştırmalarına ihtiyaç vardır.

Meselâ, Dilek Kızıldağ Soileau; Koçgiri hakkında uzun bir süreden beri alan araştırması yapmış ve Koçgiri isyanı üzerine doktora tezi hazırlamış bir akademisyen! Bu alandaki literatüre büyük katkıları olan Soileau; Müşir İbrahim Paşanın oğlu olan Sakallı Nurettin Paşanın; Abdullah Alpdoğan’ın kayınpederi olduğuna ilişkin bilgiye ilk ulaşandır. Özellikle bu aileye mensup bireylerle şahsen konuşup, bu önemli bilgiyi tarih yazımına kazandırması büyük bir değerdir. Dolayısıyla masa başında oturarak, tarih yazımında başarıya ulaşılamayacağı artık anlaşılmaktadır.

Son olarak hatırlatalım; sözlü tarih yazımında özellikle üniversiteler, yönetim erkinin tükenen Türk Tarih Tezlerini yeniden aktüalize edebilmek için kolları sıvamışlardır. Bunun son örneğini, Tunceli üniversitesi bağlamında yürütülen tartışmalarda görmekteyiz! Bazı Alevi dernek ve vakıf yöneticileri ise bu işe, maalesef üniversitelerin danışmanlığında bir hobi ve kişisel kariyer yükseltme basamağı olarak bakmaktadırlar! Bu yaklaşım tarzı, ahlaki olmadığı için doğru değildir!

Bu yazı toplam 1067 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Özgür Dersim | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : (0.428) 212 10 48 | Faks : (0.428) 212 36 39 YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ Ercan Topaç - 0530 878 47 41 MUHABİRLER Kadir Merkit- 0535 941 63 95 Serhat Ozan Yıldırım- 0534 400 64 66 | Haber Scripti: CM Bilişim